Η Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Θεραπεία (ΓΣΘ), είναι μια επιστημονικά τεκμηριωμένη ψυχοθεραπευτική μέθοδος για μία σειρά από κλινικές διαταραχές (π.χ. αγχώδεις διαταραχές, καταθλιπτικές διαταραχές, την ψυχαναγκαστική – καταναγκαστική διαταραχή, φοβίες κ.ά.), με πάνω από δύο χιλιάδες επιστημονικές έρευνες να υποστηρίζουν την αποτελεσματικότητα της, κάνοντας την να θεωρείται το χρυσό στάνταρ της σύγχρονης ψυχοθεραπείας (David, Cristea & Hofmann, 2018).
Από το 1980 έως και τις μέρες μας, η ψυχοθεραπευτική έρευνα αναζητά έναν τρόπο να υιοθετήσει μία προσέγγιση που άπτεται του ιατρικού μοντέλου που περιλαμβάνει: α) Κατηγορική διάγνωση, β) Τυχαιοποιημένες Ελεγχόμενες Μελέτες, γ) Εστίαση στο θεραπευτικό αποτέλεσμα. Η ΓΣΘ έχει γίνει σχεδόν συνώνυμη με τις ψυχοθεραπευτικές τεχνικές βασισμένες σε στοιχεία (evidence based) και διαπνέεται από μία ξεκάθαρη, θεωρητική βάση που προτείνει μία βήμα προς βήμα διαδικασία για την επίτευξη της θεραπευτικής αλλαγής, συνήθως την ύφεση των συμπτωμάτων.
Βασικά της χαρακτηριστικά είναι:
- Η Εξέταση του Τρόπου Σκέψης
- Η Ψυχοεκπαίδεση
- Οι Ασκήσεις για το Σπίτι
- Η ΓΣΘ είναι Χρονικά Περιορισμένη
- Η ΓΣΘ είναι Εστιασμένη στο Παρόν
Η Εξέταση του Τρόπου Σκέψης και το πως αυτός επηρεάζει τα συναισθήματα, την συμπεριφορά, αλλά και το σώμα υπό μορφή συμπτωματολογίας (ψυχοσωματικά συμπτώματα). Σε συνεργασία με τον θεραπευτή, ο θεραπευόμενος αποκτά μια βαθύτερη κατανόηση των σκέψεων, των συναισθημάτων και των συμπεριφορών του, η οποία σταδιακά του επιτρέπει να προβεί στην τροποποίηση τους όπου κρίνεται αναγκαίο, με την χρήση κατάλληλων τεχνικών στους οποίους θα τον εκπαιδεύσει ο ψυχοθεραπευτής.
Η Ψυχοεκπαίδεση: Στην ολοκλήρωση μιας επιτυχημένης ΓΣΘ θεραπείας, ο θεραπευόμενος, έχοντας εκπαιδευτεί κατάλληλα από τον θεραπευτή στην πορεία της θεραπείας, θα έχει γίνει ο ίδιος θεραπευτής του εαυτού του.
Οι Ασκήσεις για το Σπίτι: Η ΓΣΘ ζητά από τον θεραπευόμενο να γίνει ενεργός συμμέτοχος στην θεραπεία του. Για την ακρίβεια, σύμφωνα με τη ΓΣΘ, η πραγματική θεραπεία συμβαίνει στο μεσοδιάστημα των συνεδριών. Αυτό σημαίνει πως, ενώ ο θεραπευτής είναι ένας κατάλληλα εκπαιδευμένος σύμμαχος του θεραπευόμενου και είναι εκεί για να τον βοηθήσει και να τον καθοδηγήσει, ο θεραπευόμενος είναι αυτός που θα χρειαστεί να «κάνει τη δουλειά». Οι ασκήσεις για το σπίτι στη ΓΣΘ μπορούν να έχουν πολλές μορφές και ορίζονται μετά από συμφωνία του θεραπευόμενου με τον θεραπευτή.
Η ΓΣΘ είναι Χρονικά Περιορισμένη. Μετά την αρχική γνωριμία και τη λήψη ιστορικού, ο θεραπευόμενος ορίζει τους στόχους που θέλει να πετύχει (π.χ. μείωση ενός κλινικού συμπτώματος, αλλαγή κάποιας συμπεριφοράς, υπέρβαση κάποιας φοβίας κτλ.) και ο θεραπευτής του παρουσιάζει ένα θεραπευτικό πλάνο το οποίο μπορεί να οδηγήσει στην επίτευξη αυτών των στόχων, δομημένα και συστηματικά. Στη συνέχεια, ο θεραπευτής, μετά από συζήτηση με τον θεραπευόμενο, προτείνει έναν συγκεκριμένο αριθμό συνεδριών στον οποίο αναμένεται να υπάρχει ορατή και μετρήσιμη βελτίωση του προβλήματος ή του συμπτώματος, εφ’ όσον ο θεραπευόμενος δείχνει την απαραίτητη δέσμευση και επιμέλεια στη θεραπευτική διαδικασία.
Η ΓΣΘ είναι Εστιασμένη στο Παρόν: Η κατ’ επανάληψη εξέταση του παρελθόντος, και η μακροχρόνια συζήτηση για αυτό, δεν είναι βασικό χαρακτηριστικό της ΓΣΘ όπως σε άλλες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις (π.χ. κλασσική ψυχανάλυση). Η ΓΣΘ χαρακτηρίζεται από μια διάθεση επίλυσης προβλημάτων. Αναγνωρίζει ότι το παρελθόν συμβάλλει στο πως αντιλαμβανόμαστε το παρόν, αλλά δεν στέκεται σε αυτό. Ένας ΓΣΘ ψυχοθεραπευτής, θα ρωτήσει για το παρελθόν του θεραπευόμενου τόσο στη λήψη ιστορικού, όσο και στη διάρκεια της ψυχοθεραπείας, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο, θα προσπαθήσει να καταλάβει το πως το παρελθόν επηρεάζει τον τρόπο σκέψης του θεραπευόμενου στο παρόν και θα το συζητήσει με τον θεραπευόμενο. Ωστόσο, η θεώρηση της ΓΣΘ είναι πως τα προβλήματα συμβαίνουν στο εδώ και τώρα και ως εκ΄ τούτου, το εδώ και τώρα είναι το μέρος στο οποίο μπορούμε να κάνουμε κάτι για αυτά.